Yayıncılık, yalnızca edebî bir üretim ya da teknik bir basım süreci değildir; aynı zamanda yüksek disiplinli bir hukuk ve uyum yönetimi pratiğidir. Bir kitabın fikrî doğumundan rafta okurla buluşmasına kadar geçen her adım; telif ve bağlantılı haklar, kişilik hakları, alıntı sınırları ve görsel lisanslar, ISBN ve metadata yönetişimi, hukuka uygun pazarlama ve satış, erişilebilirlik ve tüketici koruması, içerik sorumluluğu ve düzeltme notları, iade–geri çağırma–kaldırma (takedown) prosedürleri, veri koruma ve gizlilik, sözleşme mimarisi ve çoğu zaman yasal depo (legal deposit) yükümlülükleri gibi katmanlarla çevrilidir. Bu katmanların tümünde, ürünün tekil kimliği olan ISBN bir omurga işlevi görür: Hangi sürümde hangi değişiklik yapıldı?, Hangi baskı geri çağırıldı?, Hangi formatın (basılı, e-kitap, sesli, büyük punto) hangi hakları var? soruları ancak ISBN üzerinden izlenebilir ve kanıtlanabilir hâle gelir.
1) ISBN’in hukukta oynadığı rol: Tekil kimlik, izlenebilirlik ve kanıt
ISBN, hukuki süreçlerde kanıt zincirinin başlangıç noktasıdır. Kapağı değişen, düzeltme notu eklenen, erişilebilir sürümü çıkan ya da bölgesel parametreleri yenilenen her başlığın geçmişi ISBN + baskı numarası ile okunur. Bir itiraz, iade ya da geri çağırma ortaya çıktığında “hangi sürüm etkilenmişti?” sorusuna saniyeler içinde cevap verilebilmesi, zararı azaltır ve müzakere gücünü artırır.
Uygulama: Her başlık için “ISBN uyum kartı” açın. Telif, lisans, görsel izinler, düzeltme notları, hukuk görüşleri ve kampanya kayıtları bu karta iliştirilmelidir.
2) Telif hakkı: Ekonomik haklar, manevi haklar ve süreler
Telif, yalnız “kullanabilir miyim?” sorusu değildir; nerede, nasıl, ne kadar süreyle, hangi formatlarda kullanabileceğinize ilişkin ayrıntılı bir çerçevedir. Ekonomik hak devirleri (çoğaltma, yayma, temsil, işaret–ses–görüntü nakli vb.) ile manevi haklar (adın belirtilmesi, eserde değişiklik yapılmaması gibi) ayrı kulvarlardır.
Vaka: Deneme kitabındaki bir bölüm, e-kitap sürümünde sadeleştirildi. Yazar “manevi hak” gerekçesiyle itiraz etti. Sözleşmede e-kitap için “editoryal uyarlama” yetkisi net yazıldığı için uzlaşı hızlandı.
Uygulama: Sözleşmede format bazlı (basılı/e-kitap/sesli/büyük punto) haklar, bölgeler ve süreler açıkça yazılsın; her format ayrı ISBN ile eşlensin.
3) Bağlantılı haklar: Çevirmen, illüstratör, fotoğrafçı, okuyucu (sesli)
Çeviri, illüstrasyon, kapak fotoğrafı ya da sesli kitap okuyucusu… Hepsi bağlantılı hak doğurur. Kullanım kapsamı, kredi biçimi, yeniden kullanım ve versiyonlar sözleşmeye yazılmalıdır.
Vaka: Kapak için alınan stok görsel lisansı yalnız “basılı”yı kapsıyordu. E-kitap ve pazarlama görsellerinde kullanım sonrası ihtilaf doğdu. Görsel lisansının tüm format ve platformları kapsayacak şekilde güncellenmesi, ISBN kartına notlandı.
Uygulama: Her bağlantılı hak sahibi için “kullanım alanı/format/bölge/süre/ücret” şeması çıkarın; belgeyi ilgili ISBN’e iliştirin.
4) Alıntı ve derleme sınırları: Adil kullanım/iktibas ve kaynak gösterimi
Araştırma eserleri ve denemelerde iktibas sınırları hayati önemdedir. Amaca uygunluk, ölçülülük ve kaynak gösterimi temel dayanaklardır. Görsel–tablo–harita gibi materyallerde ayrıca yazılı izin gerekebilir.
Vaka: Biyografide bir gazete röportajı uzun alıntılandı; izin alınmadan basım yapıldı. Dağıtım durduruldu, hızlı takedown ile risk izole edildi; ikinci baskıda izinli kısaltma kullanıldı.
Uygulama: Editoryal aşamada “izin gerektiren içerik listesi” çıkarın; izin/iktibas matrisini ISBN uyum kartına ekleyin.
5) Kişilik hakları ve özel hayatın gizliliği: Biyografiler, anılar, röportajlar
Yaşayan kişilere ilişkin iddialar, fotoğraflar ve hassas veriler ciddi risk taşır. Doğrulama zinciri, cevap ve düzeltme hakkına saygı ve anonimleştirme gereklidir.
Vaka: Anı kitabında üçüncü kişiye atfedilen bir iddia itibar davasına gitti. Yayıncı; kayıtlı doğrulama ve düzeltme notu kültürü sayesinde uzlaşı sağladı.
Uygulama: Tartışmalı pasajlar için “hukuk–editör–yazar üçlü onayı” kuralı; riskli sayfalarda kanıt belgelerinin künyesi ISBN kartında saklanmalı.
6) Çocuk ve gençlik yayınları: Yaş etiketleri, uyarılar, ebeveyn bilgilendirmesi
Çocuklara yönelik içeriklerde yaşa uygunluk, dil ve görsel seçimi, uyarı etiketleri ve pazarlama kanallarının sınırları önemlidir. Okur güveni kadar tüketici hukuku da bu alanı denetler.
Uygulama: Yaş grubunu ürün sayfasında ve kapağın arka yüzünde görünür kılın; ISBN metadata’sında yaş etiketi alanını doldurun.
7) Erişilebilirlik yükümlülükleri: Büyük punto, Braille, DAISY ve dijital erişim
Erişilebilir sürümler hem etik hem hukuki beklentileri karşılar. Büyük punto, Braille ve DAISY gibi varyantlar ayrı ISBN ile tanımlanmalı; e-kitapta başlık hiyerarşisi, alternatif metinler ve kontrast standartları uygulanmalıdır.
Vaka: Kütüphane ihalesinde büyük punto sürüm zorunluluğu nedeniyle eser liste dışı kaldı. Takip baskısında erişilebilir sürüm eklenince kurumsal satış açıldı.
Uygulama: Erişilebilirlik kontrol listesi oluşturun; onay tutanaklarını ISBN’e bağlayın.
8) Ürün ve pazarlama beyanları: Reklam, iddia ve ispat yükü
“Tam çeviri”, “resmî biyografi”, “yetkili edisyon”, “bilimsel kanıt” gibi iddialar ispat yükü doğurur. Abartılı vaatler tüketici hukukuna takılabilir.
Vaka: “Resmî biyografi” iddiası yetki belgesiz kullanıldı. Düzeltme notu ve kapak revizyonuyla risk kontrol altına alındı.
Uygulama: Kapak ve tanıtım metinlerinde iddiaları hukukla birlikte gözden geçirin; ispat belgelerini ISBN kartına ekleyin.
9) Sabit kitap fiyatı, indirim ve kampanya kuralları: Kanal adaleti
Bazı ülkelerde sabit kitap fiyatı rejimi, bazılarında ise indirim sınırları vardır. Haksız rekabet ve yanıltıcı indirimler yaptırımla sonuçlanabilir.
Uygulama: Kampanya reçetesini ISBN + tarih + kanal + oran şeklinde yazın; kanıt, kayıt ve eşitlik sağlansın.
10) Mesafeli satış ve iade hakları: Tüketici koruması
E-ticarette cayma hakkı, iade koşulları, teslim süreleri açık ve görünür olmalı; e-kitap/indirilebilir içeriklerde istisna hükümleri doğru kurgulanmalıdır.
Vaka: E-kitap indirimi sonrası cayma talebi geldi. “İndirme ile ifa başlamıştır” hükmü ve açık onay kayıtları uyuşmazlığı bitirdi.
Uygulama: Sipariş onayı ve KVKK/GDPR aydınlatmalarıyla birlikte ISBN’i de gösterin; yanlış ürün tartışmaları azalır.
11) Legal deposit (yasal depo) ve kataloglama: Kamu yükümlülükleri
Birçok ülkede basılan eserlerin belirli sayıda nüshasının ulusal kütüphanelere teslimi zorunludur. Kayıt, takip ve teslim makbuzları ISBN’e bağlanır.
Uygulama: Yasal depo takvimini yayın planına entegre edin; gecikme ve yaptırım risklerini sıfırlayın.
12) ISBN ve metadata’nın hukuki boyutu: Yanlış yönlendirme ve karışıklık
Eksik/yanlış metadata (yanlış kategori, hatalı sayfa boyutu, benzer isimli eserle karışma) yanıltıcı ticari uygulama tartışması doğurabilir.
Vaka: Aynı isimli iki deneme eseri karıştı; iade patladı. ISBN görünürlüğü ve metadata düzeltmeleriyle sorun çözüldü.
Uygulama: Yayın öncesi “metadata kapanış” ritüeli; üç pazaryerinde rastgele kontrol ve ekran görüntüsü arşivi.
13) Kişisel veriler ve gizlilik: Okur kulübü, bülten, ön sipariş
Okur e-posta listeleri, kulüp kayıtları, ön sipariş formları veri koruma mevzuatına tabidir. Açık rıza, aydınlatma, veri minimizasyonu ve silme politikaları şarttır.
Uygulama: Formlarda “Aydınlatma” metnini ve tercih yönetimini zorunlu kılın; kayıtları ISBN bazlı kampanyayla ilişkilendirin.
14) Dijital haklar ve DRM: Koruma–erişim dengesi
Aşırı sert DRM okur deneyimini bozar; korumasız dağıtım ise korsan riskini artırır. Su işareti gibi yumuşak önlemler ve resmî ürün sayfasına (ISBN’li) görünür bağlantılar denge sağlar.
Vaka: Sesli kitapta platform DRM’inin cihaz problemi yarattığı fark edildi; destek metinleri güncellendi, şikâyetler azaldı.
15) İçerik sorumluluğu ve “düzeltme notu” kültürü: Şeffaflığın gücü
Hata kaçınılmazdır; önemli olan hız ve şeffaflıktır. Ürün sayfasında ISBN + baskı ile “şu tarihte şu düzeltme yapıldı” notu itibar kazandırır.
Vaka: Tarih hatası ikinci baskıda düzeltildi; sayfa notuna işlendi. Okur puanları toparlandı, dava tehdidi rafa kalktı.
16) Geri çağırma ve takedown: Krizde izolasyon
Hukuki risk (hak ihlali, yanlış içerik, güvenlik vb.) ortaya çıktığında geri çağırma veya kaldırma prosedürü işler. Parti etiketlerinde ISBN + baskı yoksa kriz büyür.
Uygulama: Tedarik zinciri sözleşmelerine “geri çağırma” maddesi yazın; kim, kime, ne hızda, hangi belgeyle?
17) Sözleşme mimarisi: Yazar, çevirmen, illüstratör, seslendiren, dağıtım, platform
Sözleşmeler kısaysa sorunlar uzun olur. Tarafların yükümlülükleri, kalite kapıları, teslim tarihleri, telif oranları, iade mahsuplaşması, raporlama takvimi ve veri paylaşım biçimi (ISBN satırında) netleşmelidir.
Uygulama: “KPI ve raporlama” ekinde ISBN bazlı satış–iade–yorum verileri paylaşımı zorunlu olsun.
18) Kurumsal ve akademik yayınlar: Açık erişim, üçüncü taraf veri ve izinler
Kurum raporları, kataloglar ve akademik yayınlarda görsel–veri–grafiklerin kaynak–izin zinciri kritik önemdedir. Açık erişim lisansları (ör. CC) net yazılmalı; ticari kullanım sınırları anlaşılır olmalıdır.
Vaka: Kamu raporundan grafik izinsiz alındı; geri çağırma ile risk yönetildi. Sonraki baskıda izinli versiyon kullanıldı.
19) Uluslararasılaşma: Bölge, dil, gümrük ve yerel mevzuat
Aynı dilde bile farklı ülkelerde fiyat, vergi, ebat ve paketleme standartları değişir. Bölgesel baskılar ayrı ISBN ile ayrıştırılmalı; gümrük evrakı ve fatura satırlarında ISBN görünmelidir.
Uygulama: Çok dilli metadata ve bölgeye özgü uyarı etiketlerini planlayın; yerel tüketici kurallarına uyum sağlayın.
20) Sürdürülebilirlik iddiaları: Yeşil beyanların hukuku
“Geri dönüştürülmüş kâğıt”, “karbon nötr baskı” gibi beyanlar kanıt gerektirir. Yanıltıcı çevre iddiaları itibar ve hukuki risk yaratır.
Uygulama: Sertifikaları (kâğıt, mürekkep, lojistik) ürün sayfasına ekleyin; ISBN dosyasında belgeleyin.
21) POS ve barkod standartları: Okutulabilirlik ve kasa şikâyetleri
Kasada okutulamayan barkod, tüketici deneyimini bozar; zincir mağaza anlaşmalarında yaptırım doğurabilir. Vektörel barkod, yüksek kontrast ve quiet zone standart olmalı.
Vaka: Barkod PNG kullanımı iade patlattı; standarda geçilince sorun bitti.
22) Dağıtım–platform sözleşmeleri: İade, içerik kaldırma, inceleme bekletme
Pazaryerleri ve platformlar içerik ihlali şüphesinde sayfayı askıya alabilir. “Kaldırma uyarısı” süreçleri ve itiraz kanıt seti (izinler, sözleşmeler) hazır tutulmalıdır.
Uygulama: ISBN kartında “kanıt paketi” sekmesi: görsel lisansları, alıntı izinleri, sözleşme özetleri.
23) Eğitim ve kültür: Uyumun insanlara yazılması
Hukuk yalnız metin değil kültürdür. Editör, tasarım, prepress, pazarlama, depo ve saha ekipleri için kısa uyum modülleri (iktibas, görsel lisans, barkod standardı, veri koruma, düzeltme notu) gereklidir.
Vaka: Kapakta barkodun görsele bindirilmemesi kuralı benimsendi; POS şikâyetleri bıçak gibi kesildi.
24) Veri panoları ve hukuk tetikleyicileri: Erken uyarı sistemi
Yorumlarda “hak ihlali” sinyali, iade nedenlerinde “yanlış yönlendirme”, POS’ta “okutma hatası”… Hepsi ISBN satırında izlenirse hukuka erken uyarı üretir.
Uygulama: “Yorumlarda belirli anahtar kelimeler tırmandığında hukuk uyarısı üret” gibi tetikler yazın.
25) Gelecek ufku: Yapay zekâ, üretken araçlar ve hukuki sorumluluk
AI ile özet, kapak varyasyonu, kategori önerisi üretmek mümkün; ama nihai sorumluluk insandadır. Telif veri tabanı eşlemesi, alıntı–benzerlik kontrolleri ve lisans uyumu editoryal–hukuk ortak onayıyla kapanmalıdır.
Uygulama: AI katkılarını ISBN dosyasında etiketleyin; “seçildi/seçilmedi” gerekçesini notlayın.
Sonuç
Yayıncılıkta hukuki düzenlemeler, kitabın kaderini belirleyen görünmez paragraf zinciridir. Telif ve bağlantılı haklardan kişilik haklarına, alıntı sınırlarından görsel lisanslara, erişilebilirlik ve tüketici korumasından veri gizliliğine, sabit fiyat–kampanya kurallarından yasal depo yükümlülüğüne, POS/barkod standartlarından takedown/geri çağırma protokollerine kadar uzanan bu zincir; ürün kimliğinin tekilliği olmadan yönetilemez. İşte ISBN, hukukun bu karmaşık topografyasında tekil koordinattır: Hangi sürüm? Hangi format? Hangi düzeltme? Hangi parti? sorularını birbirine bağlar; kanıt ve kayıt üretir; uyuşmazlıklarda zaman–maliyet kaybını minimize eder.
Ölçeklenebilir uyum için somut yol haritamız:
-
ISBN uyum kartı açın; telif–lisans, görsel izin, metadata kapanışı, düzeltme notu, kampanya beyanları ve hukuk görüşlerini tek yerde toplayın.
-
Format bazlı hakları (basılı/e-kitap/sesli/erişilebilir/bölgesel baskı) ayrı ISBN’lerle yönetin; sözleşmeleri bu ayrımla yazın.
-
İktibas ve görsel izin matrisini editoryal evreden çıkarın; belgeleri ISBN’e bağlayın.
-
Erişilebilirlik ve tüketici korumasını check-list hâline getirin; yaş etiketleri, cayma–iade, açık rıza ve aydınlatmaları görünür kılın.
-
Barkod–POS standardını (vektörel, kontrast, quiet zone) üretim briefinden itibaren zorunlu yapın.
-
Takedown/geri çağırma protokollerini yazın; kim–ne zaman–nasıl soruları parti/ISBN referansıyla cevap bulsun.
-
Hukuk panolarında yorum, iade, kampanya ve POS sinyallerini ISBN satırında izleyin; erken uyarı tetikleyicileri kurun.
-
Ekip eğitimleri ile kültürü yerleştirin; uyumu kişilere değil sisteme bağlayın.
Böyle kurulduğunda, “kitap yaptırma” yalnız üretim becerisi değil, hukuken dayanıklı bir işletim sistemi hâline gelir. Yazarın emeği korunur, okurun güveni artar, yayınevinin itibarı güçlenir. Ve her yeni baskıda tekrar kanıtlanır: ISBN, yalnız barkod değil; hukuka uygunluk ve kurumsal hafızanın anahtarıdır.
Kitap Yazdırma Danışmanlık, yazarlık yolculuğunuzda her adımda yanınızda olmaktan gurur duyan bir platformdur. Akademik kitap yazdırmadan biyografi ve otobiyografi hazırlamaya kadar geniş bir yelpazede hizmet sunarak, yazılı eserlerinizi en yüksek kalitede hayata geçirmenize yardımcı oluruz. Ayrıca, dil bilgisi ve imla kontrolü, iç sayfa tasarımı ve editörlük hizmetleri ile metinlerinizin profesyonel bir şekilde şekillendirilmesini sağlarız. Yazarların, içeriklerini en iyi şekilde sunabilmeleri için gerekli olan tüm teknik destek, doğru yönlendirme ve düzenleme işlemlerini sunarak, eserinizi mükemmel hale getirmeyi amaçlıyoruz.
Eserlerinizi daha geniş kitlelere ulaştırmak için ISBN alma ve yayıncılık süreci, kitap basımı ve dağıtımı, kitap kapak tasarımı gibi kritik hizmetlerimizle yayın sürecini sorunsuz bir şekilde tamamlamanızı sağlarız. Yayıneviyle anlaşmak yerine kendi kitabınızı yazdırmak isteyenler için profesyonel kitap pazarlama ve tanıtım danışmanlığı da sunarak, eserinizi kitapseverlerle buluştururuz. Kitap tanıtım afişi tasarımı, online ve offline mecralarda etkili tanıtım stratejileriyle kitabınızın görünürlüğünü artırır, hedef kitlenize ulaşmanıza yardımcı oluruz.
Yayıncılık sürecinde her aşamada yanınızda olan ekibimiz, kitabınızın içerik ve tasarımından yayımlanmasına kadar tüm aşamaları profesyonel bir şekilde yönetir. Kitap yazdırma, editörlük, yapısal editörlük ve yayın danışmanlığı hizmetleriyle yazarlık kariyerinizi desteklerken, her tür kitabı profesyonel bir biçimde yayınlamanızı sağlarız. Yasal süreçlerden telif hakları ve editörlük hizmetlerine kadar her konuda kapsamlı destek vererek, kitap yazma sürecinizi zahmetsiz ve verimli bir hale getiriyoruz.
